W tych miejscach mieszkał Marian Rejewski. Oto prawdziwe (bydgoskie) adresy genialnego kryptologa

Hanka Sowińska
Hanka Sowińska
Zduny 13, do 1931 roku 6a. To kolejny, po Wileńskiej, adres Rejewskiego. Stąd przyszły pogromca Enigmy wyjechał na studia do Poznania.
Zduny 13, do 1931 roku 6a. To kolejny, po Wileńskiej, adres Rejewskiego. Stąd przyszły pogromca Enigmy wyjechał na studia do Poznania. Hanka Sowińska
Udostępnij:
Gdzie naprawdę mieszkał w Bydgoszczy człowiek, o którym amerykański historyk David Kahn pisał, że jest "genialnym matematykiem obdarzonym niepospolitą intuicją"?

Zdawać by się mogło, że bydgoskie ślady "pana od Enigmy" są powszechnie znane, a co najważniejsze - prawdziwe. Tymczasem uwadze autorów tekstów poświęconych człowiekowi, któremu świat zawdzięcza skrócenie II wojny światowej o kilka lat (a tym samym uratowanie milionów ludzi) uszedł bardzo istotny fakt - zmiana numeracji nieruchomości.

Zacznijmy od ulicy Wileńskiej 6. To współczesna, XX-wieczna numeracja kamienicy, w której 16 sierpnia 1905 r. przyszedł na świat Marian Adam Rejewski. W pruskiej Bydgoszczy była to Boiestrasse, a nieruchomość, w której mieszkali Rejewscy miała numer 3. Kto nie wierzy, powinien zajrzeć do Księgi Adresowej Miasta Bydgoszczy na rok 1933 (dostępna na stronie Kujawsko-Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej, w spisie ulic podana jest podwójna numeracja - nowa i stara, w nawiasach). Zmiana numeracji - na parzystą i nieparzystą - została wprowadzona w całym mieście w 1931 r.! Warto tę datę zapamiętać.

Z Wileńską w zasadzie nie ma problemów (od 1985 r. na frontowej ścianie wisi tablica upamiętniająca Mariana Rejewskiego, jej autorem jest artysta rzeźbiarz Marek Guczalski). Biografowie i enigmolodzy nie wspominają jednak ani o rewolucji w numeracji ulic, ani o nowych nazwach ulic, które pojawiły się w 1920 r.

Wileńska 6. W tej kamienicy, 16 sierpnia 1905 roku, urodził się Marian Rejewski. W pruskiej Bydgoszczy ulica nosiła nazwę Boiestrasse, a dom miał numer
Wileńska 6. W tej kamienicy, 16 sierpnia 1905 roku, urodził się Marian Rejewski. W pruskiej Bydgoszczy ulica nosiła nazwę Boiestrasse, a dom miał numer 3. Osiemdziesiąt lat później odsłonięto tablicę upamiętniającą genialnego kryptologa. Hanka Sowińska

W czasie I wojny światowej rodzice Mariana - Matylda z Thomsów i Józef Rejewscy zdecydowali się na przeprowadzkę - wybrali ulicę Zduny, znajdującą się bliżej Królewskiego Gimnazjum im. Fryderyka Wilhelma, do którego ich najmłodszy syn zaczął uczęszczać w 1915 r. (skończył naukę w 1923 r. w Państwowym Gimnazjum Klasycznym na pl. Wolności).

Z niemieckiej książki adresowej na rok 1915 (Adressbuch nebst Allgemeinem Geschäfts-Anzeiger von Bromberg mit Vororten für das Jahr 1915) wynika, że Rejewscy mieszkali wtedy przy Boiestrasse. Dwa lata później (spis za rok 1917) byli zameldowani przy Topferstrasse 6a czyli na Zdunach. Gdy przyszedł rok 1931, okazała kamienica na Zdunach 6a otrzymała numer 13. Aż się prosi, aby po remoncie budynku (fasada piękna, niestety jest w opłakanym stanie) również tu znalazła się szklana tablica.

Z ul. Zduny niedaleko na ul. Dworcową 17, róg ul. Rybackiej. Ten adres pojawia się w reklamach "Składów cygar, papierosów i tytuni", zamieszczanych w "Dzienniku Bydgoskim" (ukazywał się cyklicznie od stycznia 1908 r. do 1939 r., sygnalny numer pojawił się w grudniu 1907 r.), także w niemieckich księgach adresowych. Sklep, do przedwczesnej śmierci w czerwcu 1921 r., prowadził Józef Rejewski, ojciec Mariana. W tym samym miejscu, wdowa po Józefie, początkowa prowadziła skład cygar, by połączyć go z kolekturą Loterii Państwowej. Trudno ustalić, od którego roku prowadziła już tylko kolekturę.

Marian, gdy był już na studiach (Uniwersytet Poznański od 1923 r.), podczas pobytu w domu starał się unowocześnić "loteryjny biznes mamy".

Adres ten, w biografii pogromcy Enigmy jest niezwykle ważny, tymczasem w dostępnej literaturze nie znajdziemy informacji, że od 1931 r. kamienica ma numer 39 (narożnik Dworcowej i Marcinkowskiego). Ci, którzy piszą, że skład tytoniowy Józefa Rejewskiego znajdował się "o rzut beretem od dworca PKP" nie mają pojęcia o topografii ul. Dworcowej, takoż zmianie numeracji.

Marian Rejewski, ze swoją przyszłą żoną Ireną Lewandowską, "znali się od dziecka". Wtedy Irka, córka Jadwigi z d. Borna i Stanisława (był dentystą) mieszkała w kamienicy przy ul. Dworcowej 95/2, w 7-pokojowym mieszkaniu na pierwszym piętrze (od 1931 r. Dworcowa 10).

Dworcowa 10, do zmiany numeracji w 1931 roku - numer 95. W tej kamienicy mieszkała przyszła żona M. Rejewskiego, Irena Lewandowska. Tu rodziły się ich
Dworcowa 10, do zmiany numeracji w 1931 roku - numer 95. W tej kamienicy mieszkała przyszła żona M. Rejewskiego, Irena Lewandowska. Tu rodziły się ich dzieci, tu kryptolog zamieszkał w 1946 roku, po powrocie z Anglii. Hanka Sowińska

Poślubiając Irenę 20 czerwca 1934 r. genialny kryptolog i matematyk, który miał za sobą niebywały sukces (pod koniec 1932 r. rozwiązał zagadkę Enigmy) nie mógł przypuszczać, że w mieszkaniu teściów, po powrocie w 1946 r. z wojennej tułaczki, spędzi aż 16 lat.

Prawie dekadę wcześniej, w domu rodziców, mając znakomitą opiekę i pomoc medyczną, Irena Rejewska urodziła syna Andrzeja (czerwiec 1936 r.), trzy lata później córkę Janinę (luty 1939 r.).

Od 2017 r. na frontonie odnowionej kamienicy przy Dworcowej 10 wisi jedna z trzech szklanych tablic, upamiętniająca pogromcę Enigmy (pozostałe są na budynku LO 1 na pl. Wolności - z uwagi na nieprawdziwą treść - chodzi o tablicę odsłoniętą w grudniu 2015 r. - dokonano wymiany, i na kamienicy przy Gdańskiej 10. Tu Marian z żoną Ireną przeprowadzili się w 1962 r., uciekając od sublokatorki z Dworcowej 10, która uprzykrzała życie mieszkańcom.

Gdańska 10 to w biografii Rejewskiego prawdziwy kamień milowy. W 1967 r., po przejściu na rentę, spisał swoje wspomnienia z pracy w Biurze Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego, ujawniając jedną z dwóch największych tajemnic międzywojennego wywiadu.

W 1969 r. Marian Rejewski opuścił Bydgoszcz - (powracał w latach 70., bo pomagał starszym siostrom - Łucji i Zofii). Dzięki staraniom córki Janiny Sylwestrzak odzyskał kupione przed wojną mieszkanie w Warszawie, przy Gdańskiej 2 na Żoliborzu.

Ostatni rozdział biografii Rejewskiego jest fascynujący - w 1973 r., po ukazaniu się we Francji książki emerytowanego gen. Gustave Bertranda, który ujawnił rolę polskich kryptologów w złamaniu niemieckiej maszyny szyfrującej, warszawskie gazety zaczęły szukać "ludzi od Enigmy". Wtedy jej "pogromca" pisze do redakcji "Expressu Wieczornego": "(...) Bo to ja właśnie jestem tym, który jako pracownik Biura Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego przed około 40 laty tę maszynę rozszyfrował".

Co do bydgoskich adresów - koniecznie pamiętać trzeba o miejscach pracy geniusza kryptologii, któremu oferowano podrzędne stanowiska w księgowości - w latach 1947-1950 w Kablu Polskim przy Fordońskiej 152 i w kilku spółdzielniach (m.in. na ul. Chodkiewicza).

Marian Rejewski zmarł na zawał serca 13 lutego 1980 r. w swoim warszawskim mieszkaniu. Miał 75 lat. Spoczął na wojskowych Powązkach.

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na Twitterze!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na Twiterze!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

miejsce #1

Garmin

Garmin Venu Czarny (0100217313)

1 859,00 zł899,00 zł-52%
miejsce #2

Amazfit

Amazfit GTR 3 Czarny

1 118,98 zł579,99 zł-48%
miejsce #3

Garmin

Garmin Fenix 6 Srebrny (0100215800)

2 990,28 zł1 680,00 zł-44%
Materiały promocyjne partnera

Rusza gazociąg Baltic Pipe - flesz

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Więcej informacji na stronie głównej Gazeta Pomorska
Dodaj ogłoszenie