Jak przebiegał 20 stycznia 1920 roku w Fordonie? O tym będzie można przekonać na własne oczy już w najbliższy piątek!
- Inspiracją do odtworzenia tych wydarzeń najpierw stała się dla nas historyczna relacja zamieszczona na łamach „Dziennika Bydgoskiego” z 1920 roku. Pisano m.in. o tym, jak tłumnie zebrani na Rynku mieszkańcy Fordonu ruszyli pochodem przez ulice miasta w stronę mostu i z powrotem na Rynek. Całe miasto było przystrojone girlandami, flagami i patriotycznymi hasłami - opowiada nam wiceprezes Stowarzyszenia Miłośników Starego Fordonu Damian Amon Rączka.
- Dwa lata temu do naszych zbiorów udało nam się nabyć pocztówkę z 20 stycznia 1920 roku, na której widzimy ową procesję fordoniaków - dodaje Damian Amon Rączka i przytacza słowa, jakie autorka napisała na tej pocztówce, wysyłając ją 23 stycznia 1920 r. do swej siostry Patrycji Streylau z Zaniemyśla w powiecie średzkim:
„Cześć ojczyźnie
Kochana siostro
Zasyłam Ci tę radosną nowinę iż my już w Polsce zamieszkujemy. Jak na przedniej stronie widzisz. Była tu wielka uroczystość dla naszego miasta. Wojsko polskie także u nas jest. Wszystko tylko wciąż woła Niech Żyje Polska”.
W Fordonie 20 stycznia przejdą ulicami miasta jak 103 lata temu, powitać żołnierzy Wojska Polskiego
Relacja z dawnej prasy, jak i pocztówka stały się podstawą do scenariusza tegorocznych obchodów powrotu do Macierzy, które w piątek w Starym Fordonie o godz. 9 rozpocznie msza św. kościele św. Mikołaja. Godzinę później - 10.00 - ze starofordońskiego Rynku - tak jak 103 lata temu - ruszy przemarsz ulicą Bydgoską w stronę mostu.
- Przemarszowi towarzyszyć będzie orkiestra i kompania reprezentacyjna Wojska Polskiego. Na rondzie dr Buxakowskiego dosłownie powitamy żołnierzy Armii Wielkopolskiej dowodzonej przez gen. Dowbor-Muśnickiego i kawalerzystów z 16/2 Pułku Ułanów Wielkopolskich, w których wcielą się rekonstruktorzy - zapowiada SMSF.
Jak nam zdradzono, uczestnicy przemarszu będą nieść kilkunastometrową flagę Polski, będą też rozdawane biało-czerwone opaski, uszyte przez osadzonych w Areszcie Śledczym w Fordonie.
- Wszystko po to, by wiernie odtworzyć przemarsz mieszkańców oraz atmosferę entuzjazmu ludzi, którzy przez 148 lat czekali na to, by być wolnymi - mówi Damian Rączka i dodaje, że do udziału w żywej lekcji historii zaproszono również bydgoskie szkoły.
Na Rynku w Starym Fordonie rekonstruktorzy historyczni, zabytkowy czołg, wojskowa grochówka
I tak jak kiedyś, przemarsz wróci na Rynek w Starym Fordonie, na którym od godz. 10.45 odbędą się oficjalne uroczystości ze złożeniem wiązanek kwiatów i przemówieniami oficjeli, m.in. posła Łukasza Schreibera, przedstawicieli władz naszego województwa oraz Bydgoszczy.
W 1920 roku ten podniosły dzień zakończył się wspólnym obiadem, na który uczestników manifestacji zaprosili restauratorzy na czele z Konstantym Krygierem, restauratorem i polskim burmistrzem. W ten piątek wszyscy uczestnicy wydarzenia od 11.30 mogą liczyć na poczęstunek wojskową grochówką.
Na Rynku będą stoiska: Instytutu Pamięci Narodowej, Wojska Polskiego, Muzeum Wojsk Lądowych w Bydgoszczy oraz rekonstruktorzy nie tylko z Bydgoszczy. Będzie okazja zobaczyć sprzęt wojskowy i uzbrojenie, również to historyczne. Jak się dowiedzieliśmy, z kolekcji MWL pokazany zostanie amerykański lekki czołg typu Stuart oraz samochód terenowy Ford GPW. Ma być też zabytkowa armata z tego okresu i inne atrakcje.
- Na Rynku będzie także wystawa IPN-u, mówiąca o przyłączeniu terenów Fordonu do Macierzy - podpowiada Damian Amon Rączka, dodając, że SMSF również zaprezentuje wystawę.
- Będą to zdjęcia Fordonu z początku 1900 roku, czyli okresu jeszcze pod pruskim zaborem, kiedy miasteczko zamieszkiwali Polacy, Niemcy i Żydzi. Zdjęcia i pocztówki ukazują piękno dawnego nadwiślańskiego miasteczka, dziś Fordon odzyskuje swój blask. Wystawą tą chcemy też pokazać, że rewitalizacja architektoniczna idzie w parze z rewitalizacją społeczną, ukierunkowaną na pamięć o przeszłości, wyszukiwanie wciąż nowych ciekawostek oraz przywracanie do pamięci postaci jak chociażby Jana Brossa - nauczyciela i późniejszego dyrektora Szkoły Powszechnej, który 20 stycznia 1920 roku wygłosił do fordoniaków płomienne przemówienie, po którym spontanicznie zaśpiewano „Rotę” i ruszono w przemarsz. Również księża pochodzący z Fordonu, jak i cały Kościół był wówczas nośnikiem tożsamości narodowej - wyjaśnia Damian Amon Rączka.
Warto dodać, że wystawa SMSF będzie dostępna na Rynku przez dwa tygodnie i będzie też świetną okazją, by porównać jak miejsca Starego Fordonu wyglądały kiedyś, a teraz.
Tymczasem wracając do obchodów 20 stycznia - o godz. 13 przeniosą się one na Politechnikę Bydgoską w Fordonie, gdzie odbędzie się konferencja popularno-naukowa „Fordon wobec Niepodległości”. Wśród historyków prelegentem będzie m.in. dr hab. Tomasz Kawski, prof. UKW.
- Na tym nie koniec. Zapraszamy o 16.30 na uroczysty koncert chóru i orkiestry Wojska Polskiego. Pieśni patriotyczne wybrzmią wyjątkowo za sprawą akustyki wnętrz kościoła św. Mikołaja - zachęca Damian Rączka.
Wydarzenie „Fordon. Powrót do Macierzy 1920-2023” honorowym patronatem objęli: Członek Rady Ministrów Łukasz Schreiber, Wojewoda Kujawsko-Pomorski Mikołaj Bogdanowicz, Prezydent Miasta Bydgoszczy Rafał Bruski.
Organizatorami wydarzenia są Stowarzyszenie Miłośników Starego Fordonu, IPN, Politechnika Bydgoska, MWL i Służba Więzienna. Patronat medialny sprawuje m.in. Express Bydgoski i Gazeta Pomorska.

