Zapora rodem z PRL-u, czyli jak z pomocą "towarzyszy" przegrodzono Wisłę we Włocławku

Marek Weckwerth
Marek Weckwerth
Prace w latach 60. przy budowie zapory czołowej (na pierwszym planie), po lewej betonowy jaz Z archiwum RZGW Warszawa
W 1970 roku wielka zapora przegrodziła koryto Wisły tuż przed Włocławskiem. Od tej chwili charakter rzeki aż po Płock, a nawet nieco dalej, zmienił się całkowicie – powstał Zalew Włocławski.

Przyjrzyjmy się jego wielkości: powierzchnia 70,4 km, pojemność 408 mln m sześciennych, długość 58 km (21,7 km na terenie województwa kujawsko-pomorskiego), średnia szerokość zaledwie 1,2 km, średnia głębokość 5,5 m, maksymalna 15, a przy samej zaporze 11.

Jest to największy sztuczny zbiornik wodny w Polsce i największy (biorąc pod uwagę także naturalne) w naszym regionie.

To ogromna woda, która przy silnych zachodnich wiatrach (bo właśnie w układzie równoleżnikowym ukształtowany jest ten zbiornik) potrafi rozbujać się agresywną i wysoką falą. Jako dramatyczną przeprawę w trudnych warunkach pogodowych wspomina wielu wodniaków, zwłaszcza kajakarzy. Wiele też było tu akcji ratunkowych.

Zanim jednak na następnej stronie opiszemy walory turystyczne i rekreacyjne Zalewu Włocławskiego, na tej skupimy się na jego powstaniu. Mamy wszak - dzięki uprzejmości Regionalnemu Zarządu Gospodarki Wodnej „Wody Polskie” w Warszawie - kilka zdjęć archiwalnych obrazujących tę inwestycję.

Grozi nam awaria energetyczna. Zapora we Włocławku potrzebuje podparcia! Od tego zależy bezpieczeństwo kraju

Budowę stopnia wodnego rozpoczęto w roku 1962, a oficjalne przekazanie do eksploatacji nastąpiło 7 listopada 1970.
Decyzja zapadła jednak znacznie wcześniej - w roku 1957 z Komitetu Gospodarki Wodnej Polskiej Akademii Nauk wyszedł projekt budowy dziewięciu stopni wodnych na dolnej Wiśle. Oprócz włocławskiego miały powstać mniej więcej na wysokości znajdujących się powyżej Włocławka Wyszogrodu i Płocka oraz poniżej - Nieszawy, Solca Kujawskiego, Chełmna, Opalenicy oraz Tczewa.

Ogromną inwestycję rozpoczęto jednak od Włocławka i na niej ją zakończono, bowiem socjalistyczne państwo za rządów Edwarda Gierka zaczęło przeżywać problemy gospodarcze.

Te czasy pamięta doskonale prof. Zygmunt Babiński, wybitny hydrolog z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, wówczas student geografii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

- Na budowę, a właściwie w jej bezpośrednie sąsiedztwo, zaczęliśmy jeździć w roku 1967 pod kierownictwem geologa doktora Wilczyńskiego, który badał osuwiska na prawym brzegu Wisły w Kulinie - opowiada profesor Babiński. - Stwierdził, że jak nastąpi piętrzenie Wisły, wtedy wysokie brzegi zaczną się osuwać. Zjawisko było zresztą znane z innych podobnych przedsięwzięć, więc mechanizm tego procesu nie był specjalnie trudny do przewidzenia. Itak się rzeczywiście się stało w okolicach Włocławka, ba - na całym prawym brzegu Zalewu Włocławkiego.

W budowie i wyposażaniu hydroelektrowni pomagali specjaliści radzieccy. W jej pomieszczeniach można zobaczyć tabliczki znamionowe urządzeń, np. „Turbina wodjanaja” produkcji CCCP, czyli Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.

- Tak, mówiono nawet, że to ruska zapora, bo technologia była radziecka, zresztą jak na tamte czasy nowoczesna. „Towarzysze” mieli doświadczenie z wielu innych podobnych inwestycji - potwierdza Zygmunt Babiński.

Zapora znajduje się dokładnie na 674. kilometrze i 85 metrach Wisły (licząc od źródła). Przegradza rzekę na ponad 1000 metrów, a wysokość jej spiętrzenia wynosi 12,8 metrów.

To nie tylko zapora – określenie stopień wodny ma znacznie szersze znaczenie i w przypadku Włocławka to także śluza żeglugowa (115 na 25 metrów), która umożliwia przeprawy jednostek do 1600 ton wyporności. Śluza wyposażona jest w awanporty górnym i dolny, które umożliwiają oczekiwanie statków i barek na śluzowanie.

Rozmawiali o Wiśle. Uradzili, że trzeba budować zapory

Ważnym elementem stopnia wodnego jest elektrownia , którą wyposażono w 6 turbozespołów (turbiny Kaplana) każdy o wadze 1200 ton. Moc całej elektrowni wynosi 162 megawaty. Jednak przy korzystnych warunkach wodnych może osiągnąć 168 megawatów, a to oznacza, że na łopaty turbin musi spadać 2190 m sześciennych wody na sekundę. Elektrownia produkuje w roku średnio 750 gigawatogodzin (GWh) energii elektrycznej.

Jaz umożliwiający przepływ wody przez tamę posiada 10 betonowych przęseł. W ośmiu przęsłach zamontowane są płaskie stalowe zasuwy o długości 20 m i wadze 93 ton każda, zaś w dwóch są to zasuwy klapowe. Zasuwy poruszają się na umieszczonych w filarach wózkach napędzanych mechanicznie.

W zaporze umieszczono przepławkę dla ryb, która jednak – według ekologów - nie spełnia warunków do swobodnego przemieszczania się ryb.

Ostatnim elementem stopnia wodnego jest zapora czołowa o długości 600 m, którą usypano z piasków. Jej czoło umocnione jest betonowymi płytami. Koroną całego stopnia wodnego poprowadzono drogę wojewódzką nr 67 Włocławek – Lipno.

„Tarcza 5.0”, czyli pomoc dla turystyki i branży eventowej

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3